zaterdag 3 juni 2017

SMK - Ik verzeker mijn Gronings accent

De borsten van Dolly Parton, de stembanden van Bruce Springsteen en de lul van David Lee Roth hebben één ding gemeen. Er staat een prijs op, voor als er iets mee gebeurt.

Het verzekeren van lichaamsdelen is trendy, stond deze week in de Volkskrant. Hoewel het eigenlijk een dingetje is voor celebrity’s, is er zelfs een Nederlander die het doet. Wijnconnaisseur Ilja Gort. Hij verzekerde zijn neus voor een bedrag van 7,8 miljoen dollar.

Toen ik dat las dacht ik: goed plan. Ik ga mijn Gronings accent verzekeren. In het geval dat ik mijn moedertaal niet meer beheers, wil ik voldoende compensatie om elders een nieuw bestaan op te bouwen.

Kakkemeroatsie


Dat is geen actie uit ijdelheid. In tegenstelling tot de Friese taal geldt het Gronings nog steeds als dialect en is nergens beschermd. Terwijl het van levensbelang is.
Zonder een correcte uitspraak van woorden als ‘kakkemeroatsie’ , ‘bongelwuppen’ en ‘klaboesterbeere’ kan ik in de supermarkt in mijn dorp nog geen halfje wit kopen.

In het land van koolzaad en aardgas, voorheen strokarton en suikerbiet, waar de huizen instorten, de discotheken het snelste verdwijnen, Henk Bleker weer een nieuw plan heeft en de boeren steeds minder voort ploegen, is taal het enige dat nog bindt.

Zonder het vermogen te knauwen, onbegrijpelijke woorden te bezigen en zinnen half in te slikken staat het voortbestaan van de Groninger als soort zelfs op het spel.

Pot bier


Als een jongen in een café aan een meisje vraagt: ‘Pot bier hebben?’, is er goede kans dat het meisje antwoordt met: ‘Joa, lekker.’ En als de jongen zorgt dat ze ‘joa, lekker’ blijft zeggen, komen er op zeker moment kinderen. Nieuwe Groningers.

Met een in correct ABN uitgesproken openingszin als ‘Kom je hier vaker?’ ben je bij ons kansloos. Iedereen komt elkaar altijd en overal tegen.

Hetzelfde bij het begroeten. Zeg ‘Hé doe’ en de aangesprokene weet onmiddellijk: goed volk, we levelen. Kom niet aan met: ‘Goede man, mag ik u iets vragen?’ Dan trekt de Groninger zijn klomp al uit en het is slecht communiceren met iemand met een hardhouten klomp in de rechterhand.

Sioux


Daarbij heeft het Gronings een enorm internationaal bereik. Dat bleek donderdag toen Sioux-indianen een bezoek brachten aan Kolham.

Dat is de plek waar in 1959 het aardgas werd ontdekt.

De Sioux strijden in Amerika tegen de aanleg van een oliepijpleiding dwars door hun Standing Rock-reservaat. Ze kwamen langs om ons in de strijd tegen de gevolgen van de gaswinning een hart onder de riem te steken.

Wat bleek bij de picknick? Indianen en Groningers verstaan elkaar.

Op de vraag ‘HAU TOKEL IYAYE IYE’, oftewel ‘Hallo, hoe gaat het?’, luidde het antwoord: ‘De griesel gait mie over de graauwe.’ De Sioux begreep onmiddellijk dat het niet heel goed ging.

Kop der veur


Op het advies van de Amerikaanse natives, ENAON SNI SIKCIYA, ENAON KIZE, wat zoveel betekent als: Blijf niet humeurig, blijf strijden, zei een Groninger boven de salade met aardappels en bietjes: ‘Kop der veur.’ De indiaan knikte.

Ze verstonden elkaar zelfs zo goed dat toen een van de Sioux op een struise Groningse wees en zei WASTE WIYA, wat staat voor knappe vrouw, zei haar echtgenoot: ‘Hest snel lös.’ Oftewel: ‘Je gulp staat open.’

Waarmee we terug zijn bij de lul van David Lee Roth en de neus van Ilja Gort. Die verzekert het orgaan overigens niet uit angst voor boze Nederlanders, als ze zijn wijn proeven, maar omdat zijn chateau draait op de kwaliteit van het reukvermogen.

Keith Richards


In het rijtje van de neus van Gort, het borsthaar van Tom Jones, de middelvinger van Keith Richards en de tong van Gene Simmons, past daarom het verzekeren van het Gronings dialect.


Het is: beschermen wat kostbaar is. Daarin gaan we overigens ver. De irritatie na de jongste aardbeving is zo groot dat iedere minister die naar Groningen komt er goed aan doet zijn gebit te verzekeren.

Deze column werd uitgesproken op zaterdag 3 juni 2017 tijdens een uitzending van Spijkers met Koppen in Café Florin, Utrecht

zaterdag 29 april 2017

SMK - Nederland badeendjeland

Omdat de grutto, onze nationale vogel, op uitsterven staat en we wel wat klaar zijn met tulpen, molens en klompen, is de tijd rijp voor een nieuw symbool voor het Koninkrijk Nederland: het badeendje.

Dat inzicht dank ik aan een LinkedIn-contact.

Zij, laten we haar Eva noemen, plaatste een berichtje over een programma over Nederland en het bloemencorso in het bijzonder en daarin kwam het badeendje voorbij. Op een praalwagen. Samen met een DAF en andere Hollandse producten.

Eva had er nooit bij stilgestaan dat het badeendje een typisch Nederlands exportproduct was. Ze was er blij om. Wij staan doorgaans op de foto bij molens, klompen en tulpen, maar dan zien wij er volgens Eva niet altijd slim uit. Terwijl het badeendje daarentegen een hartstikke slim product is.

Dat heeft Eva goed gezien.

Genderneutraal


Het wezen van het badeendje verbeeldt onze poldermentaliteit. De derde weg tussen links en rechts, verzuiling en versplintering, milieu en economie, verzet en gedogen, humor en ernst. Het badeendje is genderneutraal, politiek neutraal en godsdienstneutraal. Geel is het nieuwe rood-wit-blauw. Vlag op het schip dat van de oude naar de nieuwe tijd vaart.

Want meer dan vlag is het badeendje een gids. Een hybride verschijning dat vooral niet is wat het lijkt.

Op het eerste gezicht een alleraardigst speelgoedje voor in de badkuip dat een piepje geeft als er in geknepen wordt. Eerst waren ze van rubber, nu van vinyl. Ernie van Sesamstraat heeft er een.

Maar het badeendje is ook: spiegel van yin en yang. In een wereld waarin een omkering van feiten de nieuwe waarheid vormt, staat het plastic ding voor duurzaam en klimaat- en energieneutraal.

Dat blijkt onder meer uit een verhaal op Wikipedia. 

Stille Oceaan



Een zeecontainer met 29.000 badeendjes sloeg in 1992 overboord, op de Stille Oceaan. Ze werden teruggevonden in de Beringstraat en vroren daar vast in het Noordpoolijs. In 2000 werden exemplaren gezien voor IJsland, een jaar later op de plek waar de Titanic zonk, in 2003 spoelden ze aan op de hele Amerikaanse oostkust. De laatsten belandden in 2007 in Cornwall. Het plastic, anomalie in een organische wereld gaf, juist door het onvermogen te vergaan, waardevolle informatie over golfstromen.

Kunstenaar


De Nederlandse kunstenaar Florentijn Hofman maakte reeds naam met het badeendje. Hij exposeert sinds 2007 enorme exemplaren in de havens van de wereld. Maar de wereld ligt op de loer.

De Braziliaanse oppositie gebruikte in 2016 een exemplaar dat enorm op die van hem leek bij een actie tegen president Dilma Rousseff.
Russische jongeren gingen 26 maart dit jaar de straat op om te protesteren tegen de corrupte elite. Ze droegen gympen en waren gewapend met badeendjes.
Zelfs Donald Trump zit op het vinkentouw. Neem een foto en profile van de Amerikaanse president en kijk naar zijn kapsel: model badeend.
Als dat nog niet gebeurd is, doet Nederland er goed aan het gele stuk speelgoed zo snel mogelijk vast te leggen als nationaal symbool.

Het Badeendje Akkoord


Ook omdat commissies van VVD, CDA, D66 en GroenLinks deze week met een voorstel kwamen om economie en samenleving duurzaam en klimaatneutraal te maken. Informateur Edith Schippers krijgt van PvdA en ChristenUnie eveneens oproepen eens serieus werk te maken van het klimaatbeleid. Met een beetje geluk kan het coalitieakkoord de geschiedenis in als Het Badeendje Akkoord.

Nederland is er aan toe. In Kampen stond deze week een ‘patatje gezond’ op het menu en ook Máxima is om. Onze koningin, dochter van een Argentijnse politicus die alles dat eindigde op ‘iste’ uit een helikopter gooide, noemde zichzelf ‘feministe’. Daarmee liet ze zien: ik denk als een badeendje.

De column werd uitgesproken op zaterdag 29 april tijdens Spijkers met Koppen, café Florin, Utrecht.

vrijdag 7 april 2017

SMK - O, ironie

De Drentse boerenrockband Mooi Wark lag onder vuur vanwege de titel van de jubileumtoer die vandaag van start gaat: ‘Niet veur mietjes’. Wie de band een beetje kent snapt de grap.
De term ‘mietjes’ leidde echter tot ergernis bij homoseksuelen, aldus een Drents statenlid. Hij vroeg de band iets aan de titel te doen. Dat deed de band niet. In de krant legde de manager uit dat Mooi Wark geen kwaad in de zin had met ‘mietje’. Ze gebruikten het in de betekenis van ‘slappeling’.

Gaarkeuken


Schrijver Christiaan Weijts schreef november vorig jaar in de NRC een stuk over dat ‘ironie steeds minder wordt herkend’. Een citaat daaruit: ‘In de gaarkeukens van opiniërend Nederland wemelt het van onbegrepen ironie.’
Hij nam als voorbeeld een ingezonden brief in het Dagblad van het Noorden. Dat ging over de ontgroeningen van studentenverenigingen in het algemeen en die van het Groningse Vindicat in het bijzonder.
De opsteller meende dat de zware mishandelingen en vernederingen een functie hadden. Het hielp de karakters te vormen van de toekomstige CEO’s, ministers en staatssecretarissen. Goed punt, want met wat we onze bestuurders en topmannen ook voor de rechter slepen, ze geven geen kik. De brief besloot met ‘Af en toe een dode of gewonde is jammer, maar maakt ook duidelijk dat het menens is.’

Woedende reacties


Het leidde tot woedende reacties. Weijts concludeerde dat weinigen op het idee kwamen dat die zin wellicht ironisch bedoeld was. Nu ken ik toevallig de briefschrijver en ik twijfel aan het ironisch gehalte, maar Weijts had een punt.
Ironie is, zoals Wikipedia leert, een stijlfiguur waarbij wat gezegd of getoond wordt afwijkt van wat bedoeld wordt. En, dat is mijn toevoeging, met een vette knipoog.

Knipoog


Edoch: de knipoog is uit de wereld. Werd in vroeger dagen de soep nooit zo heet gegeten als hij werd opgediend, vandaag de dag krijg je de hete soep meteen terug in je gezicht gesmeten en de aardappelen, spruitjes en gehaktballen er direct achteraan.
Zoals minister Dijsselbloem ondervond. Want zelfs wij Groningers weten dat inwoners van Zuid-Europese landen hun geld niet net als wij uitgeven aan drank en vrouwen.

Paashaas


Zoals de Hema ondervond bij de nieuwe paasreclame. Het bedrijf introduceerde de ‘wereldberoemde’ familie Paashaas, met stuiterbal Richie, nette zusje Inez, elegante en lieve moeder Juliëtte en vader Charles, de baas in huis.
Op social media was het meteen weer bal. Wie zegt dat de paashaas hetero is, luidde de vraag. Dat Juliëtte werd neergezet als ‘haas waar alle mannetjes gek op zijn’ was zelfs ronduit seksistisch.
Toegegeven, de Hema kan als het CDA onder de winkelketens worden gezien en bij een bedrijf met een rookworst als symbool is de gedachte aan seks nooit ver weg. Maar vorig jaar werden de lesbo’s en homo’s door de Hema bediend en dit jaar opnieuw kindjes met Down, dus waarom meteen weer met gestrekt been erin?
Ik ga met Weijts mee als hij zegt dat we alleen nog durven lachen bij iemand met het stempel ‘cabaretier’ op zijn voorhoofd.

Drank en vrouwen


Ironie maakt het leven draaglijk. Het is in ieder geval wat ons Groningers, naast drank en vrouwen, op de been houdt. Zonder een knipoog op zijn tijd is het lastig overleven in het huidige land van koolzaad en aardgas, vroeger suikerbiet en strokarton. Als wij op de televisie komen worden wij ondertiteld en als je alles wat over onze hoofden wordt uitgestort letterlijk zou nemen, kun je beter meteen uit het raam springen.

Johan Cruijff


En, over ironie gesproken:
Johan Cruijff, die gisteren precies een jaar geleden overleed, is de beste voetballer die ons land ooit kende, de beste trainer en hij was een bijzonder mens. Cruijff legde overal in het land speelveldjes voor kinderen neer. Het minste wat we terug kunnen doen, een stadion zijn naam geven, doen we niet. Omdat met de naam van een stadion ook veel geld is te verdienen.

Ik had graag willen afronden met de conclusie dat Amsterdammers daarom mietjes zijn, maar dat kan niet. Want FC Groningen voetbalt in het Noordlease-stadion.

Deze column is uitgesproken op zaterdag 25 maart, tijdens een aflevering van Spijkers met Koppen van BNN-Vara.

zaterdag 28 januari 2017

SMK - Freek doet Groningen

In de maalstroom aan waarheden en onwaarheden over bezoekersaantallen, bonnetjes, een brief en het andere vingeropsteken is het de meeste Nederlanders vermoedelijk ontgaan dat Groningen een nieuwe ambassadeur heeft: Freek de Jonge.

Inderdaad, ook wij waren verrast.

Hij zegt dat hij gevraagd is, maar wat Freek niet weet is dat wij, Groningers, vijftig soorten ‘ja’ kennen. En in de helft van de gevallen bedoelen we ‘nee’.

Dus als iemand vraagt: ‘wil je dat ik help?’ en het antwoord is: ‘mag wel’, dan zeggen we eigenlijk: ,Van ons hoeft het niet.’

Schade door gaswinning


Wat Freek voor ons doet is de aardbevingsproblematiek onder de aandacht brengen. Want onze huizen, scholen en boerderijen hebben nog steeds schade door gaswinning. En het moet gezegd: wat ons in vijf jaar, sinds de grote klap bij Huizinge, niet lukte, lukte hem wel. Hij zit bij De Wereld Draait Door.

Als de Ieren zeggen dat ze de negers van Europa zijn, is Groningen het Ierland van Nederland. Wij zouden wat graag gediscrimineerd, gerascisticeerd of zelfs gemolesteerd worden, maar het is nog erger: wij worden ge-negeerd.

Op de avond van de grote beving in Hellum, 3.0 op de schaal van Richter, zei Jeroen Pauw: ,…de huizen staan nog overeind, over naar: Schiphol.’

Oftewel: succes ermee. Terwijl het vrij simpel is wat we willen. Schade moet hersteld worden en NAM of Rijk betaalt. Maar over bijna elke scheur wordt gesoebat. Het is de fundering, de wind, achterstallig onderhoud en Jan Mulder kreeg van een inspecteur de vraag of hij misschien last had van mollen.

NAM


We zijn inmiddels zover – en dit is geen grap - dat achter elke NAM-inspecteur iemand aanloopt die controleert of hij mensen met schade niet onheus bejegent.

Als journalist moet ik onafhankelijk blijven, maar ik vrees dat ik ‘bevingsradicaliseer’. In een open brief op mijn blog heb ik de verantwoordelijke minister, Henk Kamp, min of meer al bedreigd. Toen ik dat in Hengelo meldde, zei iemand: ,,Wie weet ‘m wa te won’n.’’ 

Wat zoveel betekent als: ‘We weten hem wel te wonen.’

Het adres kreeg ik. Want Kamp is ook in Hengelo en omstreken niet populair. Ik weet niet of ik echt tot actie overga, mijn vrouw heeft dat liever niet, maar ik heb de minister in ieder geval beloofd dat als ik de eerste aardbevingsdode ben, ik zijn verdere leven bij hem kom spoken.

Nieuwe impuls


Toegegeven, we kunnen hulp gebruiken, maar de vraag is waarom Freek pas nu in actie komt. Mijn suggestie dat zijn carrière een nieuwe impuls nodig had werd niet gedeeld door een collega: ,,Welnee, hij trekt nog steeds volle zalen en is hartstikke scherp. Zoals jij denkt: dat is precies wat er mis is aan Groningers. Het is niet goed of het deugt niet.’’

Op mijn tegenwerping dat het bizar is dat wij al vijf jaar moord en brand schreeuwen en niemand luistert en Freek ineens bij DWDD zit, klonk het: ,,Zo werkt het. Bekende Nederlanders hebben de wereld verdeeld. Hugo Borst komt op voor zijn moeder, Pauline Broekema voor Pekela en Claudia de Breij doet Het Dorp. Maar als hij wat voor elkaar krijgt is het toch goed? Hij doet tenminste iets.’’

Republiek Hoogeland


Wat Freek tot dusver voor elkaar kreeg was een minitournee. Een week lang sprak hij met betrokkenen en bestuurders en ’s avonds trad hij op. In Groningen. Voor eigen parochie dus. Jan Mulder predikte bij een van die optredens wel al de revolutie en wierp zich meteen op als de eerste president van de republiek Hoogeland.

En Freek gaat door. Hij neemt 7 februari een clip op tijdens een demonstratie in de Groningse binnenstad. Het wordt volgens hem van ‘een manifestatie van Washington-achtige proporties’. Of dat goed is weet ik niet.

De NAM benadrukte alvast dat de gaskraan niet binnen tien jaar dichtgaat, zoals Freek voorstelde en eerlijk gezegd had ik niet anders verwacht.

Wordt Toch Niks



Edoch: anders dan mijn standaardhouding WTN, oftewel Wordt Toch Niks, krijgt Freek het voordeel van de twijfel. En mocht er toch naar hem worden geluisterd, dan heb ik nog wel wat. Wij hebben te veel windmolens, te weinig werk en te veel zelfmoorden, Stadskanaal is in ‘Ik Vertrek’ nooit de droombestemming en FC Groningen komt maar niet uit het rechterrijtje.

Op 28 januari 2017 voorgelezen in het Vara-radioprogramma Spijkers met Koppen in Café Florin in Utrecht